MERSİN'DEN ÇEVREYE DAİR YAZILAR: Toprak Deniz İnsan -XXIX- | Hilmi DULKADİR | 22.09.2026 | Damlaya Damlaya: Mersin'de Geleneksel Su Kültürü, Kuyular, Sarnıçlar, Arklar ve Su Yönetimindeki Kadim Bilgelik • Bu bölümde: Kökü dirilten, tohumun uykusunu delecek ilk nemi veren, taşı, eti, yaprağı ve kenti var eden aslî cevhere -suya- dönüyoruz yüzümüzü. Mersin’de suyu boru hatlarının sevk ettiği soğuk bir endüstriyel akışkan olarak değil; Toroslar’ın kalkerli kırıntılarından süzülen kadim Türk tasavvurunun ruh atardamarı, inancın şifa pınarı, taşın içine kazılmış bir hayatta kalma mimarisi olarak okuyoruz.   Kutsallığın Kaynakları: Gök-Yer-Su ve Şifa Coğrafyası. Türk evren tasavvurunun omurgasını teşkil eden Gök-Yer-Su üçlemesi, suyun fiziksel bir madde olmaktan öte, irade sahibi, saygı duyulması ve asla kirletilmemesi gereken kozmik bir ruh taşıdığını vadeder (Kalyoncu ve Taş, 2022, s. 45). İslâm’ın “Her canlıyı sudan yarattık” (Enbiya Suresi, 30) buyruğu ile bu kadim tasavvufî ve kozmolojik saygı üst üste biner. (Ayaz, 2016) altını çizdiği üzere, Türklerin inanç dünyasında doğa insan dışı bir nesneler yığını değil; canlı, dinamik ve rûhânî bir bütünlüktür. Birey doğayla taarruz etmez, onunla bir ahenk rejiminde nefes alır.   Mersin jeo-kültürel sahasında bu inanç, köy meydanındaki yalaklı çeşmenin başından türbe yanındaki kuyuya kadar somut birer haysiyet nişanesidir. İnsanlar o sulardan içerken şifa diler, suyun bulandırılmasını "büyük günah" sayan bir ahlaki zırhla davranır. Tarsus’taki Eshab-ı Kehf Mağarası’nın veçhesindeki su, Silifke Ayatekla (Meryemlik) sahasındaki arınma havuzları, Mut Ilıca kaplıcaları ve Gülnar’ın dağ içmeleri; İslam öncesi su kültünün Anadolu Akdenizi’ndeki kesintisiz ve şifalı erbabıdır. Su, bedeni yıkadığı kadar toplumsal vicdanı da aklayan bir merhamet ırmağıdır.   Can Damarları: Toroslar’dan Akdeniz’e Akış. Mersin’in su varlığının ana jeneratörü Toroslar’ın binlerce metre yüksekte karların eridiği sarp silsileleridir. Göksu, Berdan (Tarsus), Anamur, Dragon ve Bozyazı Sini çayları, bu dağ dizgesinden Akdeniz’in tuzlu mavisine koşan birer medeniyet arteridir.   Taşın ve Damlanın Hafızası: Avlu Kuyuları, Kaleler ve Sarnıç Sanatı. Ovalardan dağ yamaçlarına çekildiğimizde, suyun stoklanma mimarisiyle karşılaşırız. Geleneksel Mersin evlerinin avlularındaki 10–15 metre derinlikteki taş örgülü kuyular, tulumba tertibatlarıyla sabah abdestinin, kahvenin ve pişen aşın ilk durağı, evin kalbidir. Su kaynaklarının kıt olduğu yüksek yayla veya kurak sırtlarda ise damdan sarnıca su intikal ettiren sistemler, her damlanın hesabını tutan israf bilincinin mimari heykelleridir.   Mersin’in antik ve orta çağ kaleleri, ören yerleri, suyun savunma ve inanç stratejisiyle nasıl kenetlendiğini gösteren devasa birer jeopolitik laboratuvardır:   • Sahilden 400 metre açıkta ada üzerindeki Korykos (Kızkalesi), sur içi hamamı, kuyu ve sarnıç mimarisiyle kuşatma altındaki ada yaşamının su güvenliğini sağlamıştır (Ünal ve Girginer, 2007; Aydınoğlu, 2007; Kerem, 2009; akt. (Atasay ve Kardaş, 2023)   • Kanytelleis (Kanlıdivane): İlkçağ’dan beri kutsal kabul edilen obruk kenarındaki tapınak, kule, hamam ve sarnıç dokusu, Helenistik-Roma-Bizans çağlarının hidrolik sürekliliğidir (Atasay ve Kardaş, 2023, s. 20).   • Devecili Ören Yeri: Üç nefli bazilikanın narteks (giriş) önüne entegre edilen sarnıç, ibadet ile suyun stratejik buluşmasıdır.   • İç kesimde, Toroslar’daki Çandır Kalesi’nin sur içi dokusunda saptanan sarnıç üniteleri (F, I, K, N, O yapıları), dağ savunmasının su ile imtihanıdır (Sözlü ve Yılmaz, 2020).   • Silifke Kalesi’nin doğusundaki 45x23x12 metrelik devasa Bizans dönemi kaya sarnıcı, Ortaçağ askeri mimarisinin su depolama anıtıdır (Bingöl, 2004, s. 133).   • Yine Ayatekla (Meryemlik) sahasında 5. yüzyılda gelişen yeraltı ibadet mağarası, büyük sarnıç kompleksi ve kayadan oyuk tören yolu, inanç turizmi ile hidrolik aklın kadim sentezidir (Levent & Uçar, 2018) (Levent & Uçar, 2018, s. 333). • Kaynakça Atasay, A., & Kardaş, K. (Dü). (2023). Cumhuriyet'in 100.Yıl Anısına ERDEMLİ (MERSİN) TURİZMİ.  Ayaz, B. (2016). Geçmişten Bugüne Türklerde Çevre Bilinci Üzerine Bir Değerlendirme. M. Aça (Dü.), Uluslararası Türk Dünyası Kültür Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri içinde (s. 91-100). Trabzon: Kültür Bilimleri Akademisi Ltd. Şti. Bingöl, Z. (2004). Akdeniz bölgesinin kültür ve inanç turizmi potansiyeli açısından değerlendirilmesi. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi(8), s. 125–137. . https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/301122 adresinden alındı Kalyoncu, H., & Taş, K. (2022). Türk Kültüründe Çevre Algısı ve İslam’ın Türk Toplumunun Çevre Anlayışına Etkileri. tabula rasa Felsefe ve Teoloji dergisi(39), s. 43-51. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2818376 adresinden alındı Levent, Y. S., & Uçar, M. (2018). Kültürel rotalar bağlamında Mersin ilinin inanç turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi. I. Uluslararası Akdeniz Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 322-340). içinde https://www.researchgate.net/profile/Yasemin-Sarikaya-Levent/publication/332171220_KULTUREL_ROTALAR_BAGLAMINDA_MERSIN_ILININ_INANC_TURIZMI_POTANSIYELINJ_DEGERLENDIRILMESI/links/5ca4572aa6fdcc12ee8eee84/KUeLTUeREL-ROTALAR-BAGLAMINDA-MERSIN-ILININ-INANC-TUR adresinden alındı Sözlü, H., & Yılmaz, L. (2020). Mersin Toroslar’da Çandır Kalesi. Art-Sanat, s. 13, 361–385. https://doi.org/ https://doi.org/10.26650/artsanat.2020.13.0015 • 29.09.2026 Günlü Yazı: Arkların Adaletinden Bürokrasinin Çıkmazına: Havza Haysiyeti ve Kadim Bilgeliğin Çağrısı.